"Ortak Dikkat" nedir?

"Ortak Dikkat" nedir?

Bebekler dış dünyaya ilişkin ilk bilgiyi annelerinin (ya da ona bakım veren kişinin) aracılığıyla öğrenir. Yeni doğmuş bir bebek uyanık olduğu zamanın çoğunu annesinin memesinde ve onun yüzüne bakarak geçirir. Anne, yüzü, sesi, elleri ve nihayetinde tüm bedeni aracılığıyla bebeğine dış dünyanın kapılarını aralar. Yumuşak bir dokunuş, teskin eden bir ses, bir gülümseme ya da bir bakış bebeğin içsel duygulanımlarını dış dünyaya aktarmasına yardımcı olur. Doğumun hemen ardından başlayan bu süreç duygusal ve zihinsel gelişimin de temelini oluşturur: bebek annesiyle kurduğu karşılıklı ilişki sayesinde yavaş yavaş dış dünyaya ait kalıpları ve işaretleri öğrenmeye başlar.

Sekiz ile oniki hafta arasında bebeklerin çevreyle olan etkileşimlerinde önemli bir gelişme olur. Görsel motor sisteminin gelişmesiyle (bebeğin bakışlarını kontrol edebilmesiyle) bebek gözlerini annenin gözlerine odaklayabilir ve anneyle olan göz temasını daha uzun süre (gözlerini açarak) sürdürebilir hale gelir. Çok küçük ve önemsiz gibi gözüken bu gelişme sayesinde anneyle çocuk arasındaki sosyal etkileşim de daha farklı bir düzeye taşınır. Bebek artık annenin bakışını takip edebiliyordur. Böylece anne, şimdi, bebeğinin kendisine tümüyle tepki veren bir canlı olduğunu ve aralarında güçlü bir bağın kurulduğunu daha fazla hissetmeye başlar. Bebek bu dönemde yalnızca annenin yüzüne bakarak bir sosyal etkileşim başlatabilir. Bu dönemde bebeklerin genel olarak çevreleriyle olan etkileşimlerinde de gözle görünür bir artış olduğu bilinir: çevrelerini belirgin bir biçimde izlemeye, kendilerine yaklaşan yüzlere seçerek bakmaya, gülümsemeye ve sesler çıkarmaya başlarlar. Bu dönemde yüzler bebekler için en etkileyici objelerdir. Üç, dört aylık bir bebeğin annesinin yüzünü ayırt etmeye başladığı ve ona gülümseyerek karşılık verdiği bilinmektedir. Anneyle bebek arasındaki bu gülümseme bebeğin ilk duygusal ifadesidir.

Dilin öncüsü olarak görülen ve yaklaşık olarak altıncı aydan sonra tam anlamıyla gelişmeye başlayan “ortak dikkat” becerisinin temeli de anneyle bebek arasındaki bu karşılıklı gülümsemedir: bebek, anneye gülümser ve karşılığında anne de ona gülümseyerek cevap verir. Böylece, bebeğin gülümsemesinin bir amacı (annneyi gülümsetmek) olmuş, bebekle anne arasında bir “iletişim döngüsü” oluşmuş olur: anne ve bebek arasında sözcüklerle olmasa da jest, mimik ve hareketlerden oluşan bir dil kurulmuştur. Anne bebeğinin çıkardığı seslere canlı ve heyecanlı bir sesle karşılık vererek jest ve mimiklerini iletişim sinyallerine döndürür. Bu dönemde çocuklar sözel olmayan bir dil kullansalar da, gülüşü, ağlayışı, suratını buruşturuşuyla, vb. karşılarındaki kişiyle zengin bir diyalon sürdürebilirler. Bu da bebeğin içsel bir güvenlik duygusu hissetmesini sağlar.

Birinci yılın sonuna doğru hareket kabiliyetinin ve el-göz koordinasyonunun gelişmesi bebeğin çevresi üzerindeki hakimiyetini de geliştirmiştir. Bu gelişimle birlikte, bebeğin yüzler (ve özellikle de annenin yüzü) karşısında duyduğu heyecan, yerini yavaş yavaş çevredeki objelere ulaşma ve onları manipüle etme isteğine bırakır. Beden kontrolünün artması ve kıskaç hareketinin gelişmesi bebeğin ellerini daha etkin bir biçimde kullanabilmesine ve çevresini daha etkin bir şekilde keşfetmesine olanak sağlar. Çocukların on ile onikinci aydan ilgilendikleri bir objeye işaret ederek ebevenylerine göstermeye başladıkları ya da ilgilendikleri nesneyi onlara verdikleri bilinmektedir. Sözgelimi, uzaktaki bir oyuncak arabayla ilgilenen çocuk, annenin ilgisini çekmek ve ondan oyuncağa ulaşma konusunda yardım istemek için annesine bakıp, nesneye işaret eder. Ya da, ses tonuyla, jestleriyle ve hareketleriyle annenin ilgisini istediği noktaya doğru çeker. Bebek, ebeveynine sanki yeni ve beklenmedik bir durumda nasıl tepki vereceğine dair duygusal bir ipucu almak için bakıyordur. Onsekizinci aydan itibaren çocuklar çoğu zaman sözel olayan işaretleri kolaylıkla anlayabilecek hale gelirler.

Zeynep Koçak
Uzman Klinik Psikolog

Nesil Aile Danışma Merkezi


Çalışma Saatlerimiz

  • Hafta İçi: 9:00 - 18:00
  • Cumartesi: 9:00 - 18:00
  • 0212 225 0444
  • 0533 472 6120

Adresimiz

Süleyman Seba Cd. No:62 Spor Ap. Kat:1 Daire:2
Vişnezade / Beşiktaş/ İstanbul


  • Facebook Sayfamız
  • Twitter Profilimiz
  • Psikoloji Blogu

  • 0212 225 0444
  • 0533 472 6120